Skansen Lokomotyw Zduńska Wola

Skansen Lokomotyw i Urządzeń Technicznych w Zduńskiej Woli to miejsce, które przenosi w czasy, gdy Karsznice były jednym z najważniejszych węzłów kolejowych w Polsce. Niewielki teren przy ulicy Kolejowej 6 gromadzi około 30 eksponatów – od potężnych parowozów po lokomotywy spalinowe, wagony i urządzenia techniczne, które kiedyś obsługiwały słynną magistralę węglową Śląsk-Porty. To nie jest wielkie muzeum z setkami eksponatów, ale właśnie ta kameralna skala sprawia, że można spokojnie obejrzeć każdą maszynę i poczuć klimat dawnej parowozowni.

Historia skansenu i magistrali węglowej

Całą historię trzeba zacząć od lat dwudziestych XX wieku. W 1925 roku podjęto decyzję o budowie linii kolejowej łączącej Śląsk z Gdańskiem – miała ona przyśpieszyć transport węgla do portu i jego eksport. Karsznice znalazły się na trasie tej kluczowej inwestycji, co w 1930 roku zaowocowało powstaniem stacji kolejowej, a trzy lata później – parowozowni. Dla małej miejscowości to był ogromny przełom.

Sam skansen powstał znacznie później, bo dopiero w 1993 roku. Inicjatywa wyszła od grupy pasjonatów – pracowników i byłych pracowników lokalnego Zakładu Taboru, którzy w połowie lat osiemdziesiątych wpadli na pomysł, żeby uchronić zabytkowe lokomotywy przed zniszczeniem. Przygotowania trwały prawie cztery lata, a oficjalne otwarcie zbiegło się z 60. rocznicą uruchomienia Lokomotywowni Pozaklasowej PKP oraz 150. rocznicą pojawienia się kolei na ziemiach polskich.

Po latach świetności przyszły trudniejsze czasy. Zmiany w strukturach PKP sprawiły, że skansen zaczął popadać w ruinę, brakowało pieniędzy na utrzymanie, a teren był zagrożony wandalizmem. Na szczęście w 2007 roku Miasto Zduńska Wola wraz z Muzeum Historii Miasta postanowiło przejąć obiekt pod swoją opiekę. Od 2010 roku muzeum stało się oficjalnym użytkownikiem terenu, a w 2015 roku skansen oficjalnie przekształcono w filię Muzeum Historii Miasta Zduńska Wola. Od tamtej pory zainwestowano ponad 250 tysięcy złotych w renowację zabytkowych lokomotyw.

Co zobaczysz na terenie skansenu

Teren skansenu podzielony jest na dwie główne części. W pierwszej – nazwijmy ją wschodnią – stoją imponujące lokomotywy i wagony ustawione na torach. Już przy wejściu widać te największe maszyny, które robią wrażenie swoimi gabarytami.

Prawdziwą perełką kolekcji jest amerykański parowóz towarowy Ty246-22, potocznie zwany „Trumanem” lub „Amerykanem”. To jedyny zachowany w Polsce egzemplarz tej serii – Polska kupiła 100 takich lokomotyw wyprodukowanych w USA w 1947 roku, z czego aż 70 pracowało właśnie w Karsznicach. Maszyny te były w swoim czasie nowoczesne, wyposażone między innymi w mechaniczny podajnik węgla, czyli stoker, który można zobaczyć jako oddzielny eksponat.

Amerykańskie parowozy Ty246 były tak popularne w Karsznicach, że w lokalnym środowisku kolejarskim stały się niemal symbolem miejsca. Z całej setki sprowadzonej do Polski, dziś pozostał tylko ten jeden egzemplarz.

Na torach stoją także inne parowozy różnej produkcji – zarówno te do prowadzenia lekkich i ciężkich pociągów, jak i pospieszne, towarowe, manewrowe czy ratunkowe. Niektóre z nich zbudowano z części niemieckich parowozów wojennych. Oprócz tego są lokomotywy spalinowe oraz wagony – w tym wagon bagażowy z 1922 roku pochodzący z Wirtemberskiej Kolei Miejskiej i wagon towarowy kryty z 1914 roku, który podczas II wojny światowej służył w transportach wojskowych, także do przewozu więźniów.

Większość lokomotyw można podziwiać tylko z zewnątrz, ale kilka z nich jest dostępnych do wejścia – te są oznaczone informacją, że zwiedzanie możliwe jest z przewodnikiem. Zajrzenie do środka parowozu to zupełnie inne doświadczenie niż oglądanie go z zewnątrz – widać wtedy wszystkie pokrętła, dźwignie, piece i mechanizmy, które kiedyś wprawiały te stalowe kolosy w ruch.

Izba Historii i makieta Karsznic

Druga część ekspozycji mieści się w zabytkowym budynku dawnej olejarni z 1931 roku. To właśnie tam znajduje się Izba Historii, która gromadzi pamiątki, dokumenty i fotografie przedstawiające dzieje tutejszego zakładu i ludzi z nim związanych. W zbiorach można znaleźć trofea sportowe, modele lokomotyw, a także pamiątki dokumentujące działalność kolejarskiego ruchu oporu podczas II wojny światowej.

Nie tylko tabor kolejowy zasługuje na uwagę. W skansenie zgromadzono również różne urządzenia techniczne eksploatowane kiedyś na kolei. Jest między innymi lokomobila z 1942 roku – niemiecka maszyna parowo-tłokowa przeznaczona do napędu generatora prądu i pomp w małych elektrowniach. Jest też silnik spalinowy Perkun z 1928 roku, stosowany w przepompowniach kolejowych stacji wodnych, agregat prądotwórczy z 1936 roku czy tokarka kołowa produkcji amerykańskiej z 1945 roku.

Szczególną atrakcją jest makieta kolejowej części Karsznic, która powstała dzięki budżetowi obywatelskiemu i inicjatywie mieszkanki Zenobii Radwańskiej. Prezentuje ona centralną część osiedla i dawnej Lokomotywowni, pozwalając zobaczyć, jak wyglądał ten teren w czasach swojej świetności.

Pierwszy eksponat, który trafił do skansenu w 1989 roku, to parowóz Ty23-273. Od tego momentu kolekcja systematycznie się powiększała, aż osiągnęła obecny stan około 30 eksponatów.

Dla kogo jest ten skansen

To miejsce z pewnością zachwyci miłośników kolei i techniki – zarówno tych młodszych, jak i starszych. Dzieci uwielbiają oglądać ogromne parowozy, wspinać się po schodkach (tam gdzie jest to dozwolone) i wyobrażać sobie, jak te maszyny kiedyś jeździły. Dla nich to żywa lekcja historii, znacznie ciekawsza niż podręczniki.

Dorośli pasjonaci kolejnictwa znajdą tu dużo więcej – szczegóły techniczne, historię poszczególnych maszyn, możliwość obejrzenia rzadkich egzemplarzy. Warto skorzystać ze zwiedzania z przewodnikiem, który opowie nie tylko o lokomotywach, ale też o życiu kolejarskiego osiedla i znaczeniu magistrali węglowej dla całego regionu.

Nawet osoby, które nie są specjalnymi fanami pociągów, mogą miło spędzić tu czas. Klimat starej parowozowni, zapach oleju i metalu, widok potężnych maszyn – to wszystko tworzy unikalną atmosferę. Skansen nie jest wielki, więc nie czuje się tu przytłoczenia nadmiarem informacji.

Praktyczne informacje – godziny otwarcia i ceny biletów

Skansen Lokomotyw i Urządzeń Technicznych znajduje się przy ulicy Kolejowej 6 w Zduńskiej Woli. Jest otwarty od wtorku do piątku w godzinach 11:00-15:00 oraz w niedzielę również w godzinach 11:00-15:00. W poniedziałki i soboty obiekt jest nieczynny dla zwiedzających.

Informacje o aktualnych cenach biletów można uzyskać pod numerem telefonu 667 041 898 lub kontaktując się z główną siedzibą Muzeum Historii Miasta Zduńska Wola pod numerami 43 823 48 43 lub 43 824 98 80. Zwiedzanie możliwe jest indywidualnie lub z przewodnikiem – ta druga opcja jest szczególnie polecana, bo pozwala dowiedzieć się znacznie więcej o eksponatach i historii miejsca.

Jak dojechać do skansenu

Najwygodniej dotrzeć tu samochodem. Z drogi ekspresowej S8 należy zjechać na wysokości Marzenina i kierować się na północ w stronę Zduńskiej Woli – to około 2,5 kilometra. Można też dojechać od ulicy Karsznickiej przez wiadukt na ulicy Leśmiana i rondo Kolejarzy Polskich, albo zjechać z drogi wojewódzkiej 482 w Michałowie na łącznik w kierunku S8 do ronda Kolejarzy Polskich.

Problem stanowi parking – na miejscu nie ma dedykowanego parkingu dla zwiedzających, więc trzeba szukać miejsca przy drodze. To jeden z nielicznych minusów tego miejsca.

Można też dojechać pociągiem – do Zduńskiej Woli kursują pociągi ŁKA, Intercity oraz Polregio. Z dworca do skansenu jest jednak kawałek drogi, więc najlepiej skorzystać z komunikacji miejskiej. Autobusy nr 1, 5, 6 i Z zatrzymują się na przystankach 1 Maja/Karsznicka lub ul. Leśmiana, skąd już niedaleko do celu.

Na zwiedzanie warto przeznaczyć około godziny, choć prawdziwi pasjonaci mogą spędzić tu znacznie dłużej, szczególnie jeśli skorzystają z oprowadzania z przewodnikiem. W okolicy nie ma restauracji ani kawiarni, więc jeśli planujesz dłuższą wizytę, warto zabrać coś do picia i jedzenia, albo połączyć wycieczkę z wizytą w centrum Zduńskiej Woli, gdzie znajduje się główna siedziba Muzeum Historii Miasta przy ulicy Złotnickiego 7.

Część eksponatów w skansenie należy do zduńskowolskiego muzeum, ale są też parowozy i wagony wypożyczone ze Stacji Muzeum w Warszawie. To efekt współpracy między placówkami muzealnimi, która pozwala zachować zabytkowy tabor dla przyszłych pokoleń.

Skansen Lokomotyw w Karsznicach to miejsce, które warto odwiedzić nie tylko dla samych eksponatów, ale też dla historii, którą one reprezentują. To opowieść o czasach, gdy kolej była motorem rozwoju gospodarczego, o ludziach, którzy obsługiwali te potężne maszyny, i o pasjonatach, którzy uratowali je przed zapomnieniem. W czasach, gdy kolej znów zyskuje na znaczeniu jako ekologiczny środek transportu, warto zobaczyć, jak wyglądały początki tej technologii w Polsce.