Muzeum Miasta Pabianic

Muzeum Miasta Pabianic to instytucja z ponad stuletnią tradycją, która mieści się w renesansowym dworze z XVI wieku przy Starym Rynku. Budynek sam w sobie jest zabytkiem – potocznie nazywany „Zamkiem”, powstał w latach 1566-1571 jako siedziba zarządców dóbr pabianickich należących do kapituły krakowskiej. Dla zwiedzających to podwójna atrakcja: możliwość obcowania z historyczną architekturą i poznania bogatych zbiorów dokumentujących dzieje miasta i regionu.

Nie każdy wie, że początki muzealnictwa w Pabianicach sięgają 1907 roku. Wtedy przy Polskiej Macierzy Szkolnej powstała sekcja muzealna, którą założył dr Witold Eichler – lekarz, entomolog i etnograf. To właśnie jego pasje zaowocowały unikalną kolekcją owadów egzotycznych oraz przedmiotów z Afryki Środkowo-Wschodniej, które do dziś można podziwiać w muzeum.

Renesansowy dwór z obronnym charakterem

Główna siedziba muzeum przy Starym Rynku 1 to budynek wzniesiony przez budowniczego Wawrzyńca Lorka z inicjatywy kanonika krakowskiego Stanisława Dąbrowskiego. Dwór zaprojektowano na planie zbliżonym do kwadratu z dwiema alkierzami na przeciwległych narożach. Charakterystyczny jest piękny attykowy szczyt zdobiący zewnętrzne elewacje – typowy element renesansowej architektury.

Wnętrza również kryją ciekawe detale. Zachowały się profilowane drewniane sufity i fragmenty malowideł ściennych, które przenoszą w klimat dawnych epok. W latach 1833-1945 budynek pełnił funkcję magistratu, a dopiero po wojnie przekazano go na cele muzealne. Oficjalne otwarcie muzeum w murach dworu nastąpiło w maju 1948 roku.

Dwór kapituły krakowskiej w Pabianicach należy do unikatowych i wartościowych zabytków polskiej architektury renesansowej. Jego obronne cechy – grube mury i strategiczne rozmieszczenie pomieszczeń – przypominają o niespokojnych czasach XVI wieku.

Co można zobaczyć w zbiorach muzealnych

Muzeum prowadzi działalność wielodziałową, co oznacza naprawdę różnorodne kolekcje. Zbiory archeologiczne to prawdziwa perełka – znajduje się tu jedyny w Polsce hełm późnoceltycki wraz z pełnym wyposażeniem wojownika. Do tego dochodzi unikatowy komplet miniaturowych narzędzi i przyborów żelaznych oraz dwie miniatury tarcz z okresu wczesnorzymskiego. Te eksponaty pochodzą z badań własnych muzeum na stanowiskach z epoki żelaza w rejonie Siemiechowa.

Dział historyczny gromadzi kolekcję starych pocztówek i fotografii dokumentujących życie miasta, pieczęcie cechowe (najstarsza z 1548 roku) oraz sztandary, w tym sztandar powstańców z 1863 roku. Znajdziemy tu również zabytki związane z przemysłem włókienniczym – Pabianice były przecież ważnym ośrodkiem tej branży. Ciekawostką jest „skarb” monet z XVI-XVIII wieku odkryty w samym dworze renesansowym.

Zbiory etnograficzne pokazują kulturę materialną Pabianic i okolic. Można zobaczyć kompletne wyposażenie kuźni i warsztatu szewskiego pochodzące z terenu miasta, kolekcję ręcznie haftowanych i drukowanych makatek ściennych. Osobną część stanowi sztuka Afryki Środkowo-Wschodniej z kolekcji dr Eichlera – sprzęty domowe, narzędzia, unikatowy kompletny strój czarownika szczepowego, ozdoby, broń, instrumenty muzyczne oraz imponująca kolekcja masek i rzeźb.

Wystawy stałe i czasowe w dwóch lokalizacjach

Ekspozycje muzeum rozlokowane są w dwóch sąsiednich budynkach przy Starym Rynku 1 i 2. W 1972 roku muzeum pozyskało bowiem budynek dawnej szkoły powszechnej nr 3 z 1886 roku, co pozwoliło znacznie rozszerzyć przestrzeń wystawienniczą.

W budynku przy Starym Rynku 1 na parterze organizowane są wystawy czasowe. Na pierwszym piętrze znajdują się wystawy stałe i czasowe poświęcone historii regionu oraz sztuce, w tym ekspozycja „Hełm z Siemiechowa” prezentująca najcenniejsze znaleziska archeologiczne. Z kolei w budynku przy Starym Rynku 2 czekają ekspozycje stałe dotyczące historii codzienności – „Dyskretny urok meblościanki” oraz „W chłopskiej zagrodzie”, które pokazują jak wyglądało życie mieszkańców regionu w minionych dekadach.

Muzeum regularnie organizuje wystawy czasowe, które przyciągają miłośników sztuki z całego regionu. Warto przed wizytą sprawdzić aktualny program na stronie muzeum – czasem trafiają się naprawdę ciekawe ekspozycje, jak choćby wystawa „Mistrzowie rzeźby w Pabianicach” prezentująca prace znanych polskich artystów.

Kolekcje przyrodnicze i artystyczne

Dział przyrodniczy to głównie zasługa założyciela muzeum, dr Eichlera, który był entomologiem. Zgromadzona przez niego kolekcja owadów egzotycznych robi wrażenie. Oprócz tego można zobaczyć kolekcję ptaków i ssaków Europy Środkowej, z szeroką reprezentacją gatunków drapieżnych, zbiór poroży, jaj ptasich oraz kolekcję geologiczną.

Zbiory sztuki obejmują grafikę, malarstwo, rysunek i tkaninę artystyczną. Część dzieł związana jest tematycznie z Pabianicami lub pochodzi od artystów związanych z miastem. Rzemiosło artystyczne stanowi także wyposażenie zabytkowych wnętrz dworskich, co pozwala poczuć atmosferę dawnych czasów.

Dla kogo to miejsce i ile czasu poświęcić

Muzeum Miasta Pabianic to propozycja dla różnych grup zwiedzających. Rodziny z dziećmi docenią zbiory przyrodnicze i etnograficzne – kompletne wyposażenie kuźni czy warsztatu szewskiego pobudza wyobraźnię młodszych widzów. Muzeum prowadzi też zajęcia edukacyjne dla dzieci i młodzieży, w tym lekcje muzealne poświęcone archeologii i historii regionu.

Miłośnicy historii i archeologii znajdą tu prawdziwe skarby – od celtyckiego hełmu po sztandar powstańczy. Osoby zainteresowane architekturą zabytkową będą zachwycone samym budynkiem dworu renesansowego. Na spokojne zwiedzenie obu budynków warto przeznaczyć około 1,5-2 godzin, choć entuzjaści mogą spędzić tu znacznie więcej czasu.

Warto mieć na uwadze, że budynek przy Starym Rynku 1 jest jednopiętrowy bez windy i platform dla wózków inwalidzkich. Osoby z ograniczoną mobilnością mogą mieć trudności z dostępem do ekspozycji na piętrze. Budynek przy Starym Rynku 2 oferuje bardziej regularny rozkład zwiedzania.

Oferta edukacyjna i publikacje

Muzeum aktywnie działa na polu edukacji. Organizowane są lekcje muzealne na terenie placówki oraz poza nią – w szkołach na terenie Pabianic i powiatu. Tematyka zajęć obejmuje archeologię, historię miasta i regionu. Grupy zorganizowane dzieci i młodzieży płacą 5 zł od osoby za lekcję na terenie muzeum (we wtorki-piątki do godziny 15:00). Za zajęcia poza muzeum opłata wynosi 10 zł od osoby na terenie Pabianic lub 15 zł na terenie powiatu, plus koszty dojazdu osoby prowadzącej.

Placówka wydaje też publikacje poświęcone historii miasta. W sprzedaży w kasie muzeum dostępne są m.in. „Od izby muzealnej do zamkowych komnat. Zarys historii pabianickiego muzealnictwa”, „Afryka. Tradycje i kultury” oraz albumy pocztówkowe z serii „Pabianice na starych pocztówkach”. Część publikacji można pobrać bezpłatnie w wersji cyfrowej PDF, w tym „Ofiary Zbrodni Katyńskiej z Pabianic 1940 rok” czy „Przewodnik po historii i współczesności miasta”.

Informacje praktyczne – ceny, godziny otwarcia, dojazd

Muzeum jest czynne od wtorku do niedzieli, z tym że godziny otwarcia różnią się w zależności od dnia tygodnia i lokalizacji. Budynek przy Starym Rynku 2 ma najprostszy rozkład – jednakowe godziny we wszystkie dni oprócz poniedziałków (zamknięte). Budynek przy Starym Rynku 1 ma bardziej skomplikowany harmonogram, szczególnie w soboty, kiedy ekspozycje na pierwszym piętrze dostępne są w nietypowych, podzielonych godzinach.

Każda środa to dzień bezpłatnego wejścia, choć nie dotyczy to wystaw czasowych objętych osobnym cennikiem. Dla mieszkańców Pabianic obowiązują w środy obniżone ceny na wybrane wystawy specjalne. Standardowe bilety na wystawy stałe są w przystępnych cenach – muzeum jako instytucja samorządowa finansowana przez Gminę Miejską Pabianice stara się być dostępne dla wszystkich.

Muzeum znajduje się w samym centrum Pabianic przy Starym Rynku, co ułatwia dojazd. Do miasta można dojechać z Łodzi autobusami komunikacji miejskiej lub pociągiem – Pabianice mają dobre połączenie kolejowe. Z dworca kolejowego do Starego Rynku jest około 15 minut spaceru przez centrum. Dla zmotoryzowanych w okolicy dostępne są miejsca parkingowe, choć w centrum czasem bywa z tym trudno, szczególnie w weekendy.

Adres: Stary Rynek 1 i 2, 95-200 Pabianice

Kontakt: tel. 42 215 39 82, kom. 519 326 275, e-mail: [email protected]

Godziny otwarcia: Wtorek-niedziela (szczegółowe godziny różnią się w zależności od lokalizacji i dnia – najlepiej sprawdzić aktualny rozkład na stronie muzeum przed wizytą)

Ceny biletów: Środy – wejście bezpłatne na wystawy stałe; wystawy czasowe objęte osobnym cennikiem; lekcje muzealne dla grup szkolnych od 5 zł/os.