Europejski Park Rzeźby

Spacer po Europejskim Parku Rzeźby ma w sobie coś z miejskiej wyprawy w zupełnie inny świat – z jednej strony widać zabudowę Pabianic, pobliskie centrum handlowe i ruch głównej ulicy, z drugiej wzrok przyciągają monumentalne formy, organiczne kształty i geometryczne kompozycje rozstawione na miękkiej murawie pola golfowego. Ta bliskość codzienności i sztuki współczesnej sprawia, że park nie przypomina klasycznego muzeum plenerowego – rzeźby wydają się po prostu częścią krajobrazu, w którym ludzie spacerują, grają w golfa, robią zdjęcia, a czasami po prostu siadają na ławce, by przez chwilę w milczeniu poprzyglądać się detalom. Podczas kolejnych wizyt to samo miejsce wygląda inaczej: inne światło, inna pora roku, inny nastrój, a każda z rzeźb odsłania trochę inną stronę – raz bardziej surową, innym razem liryczną.

Historia powstania parku

Europejski Park Rzeźby w Pabianicach został otwarty w czerwcu 2011 roku jako jedno z pierwszych tego typu przedsięwzięć w Polsce, zrodzone z inicjatywy Anny i Arkadiusza Majsterek, właścicieli kompleksu A&A. Od początku był pomyślany jako miejsce, w którym sztuka współczesna ma wyjść z zamkniętych galerii i zagościć w codziennej przestrzeni mieszkańców – między polem golfowym, rzeką a trasą prowadzącą do pobliskich centrów handlowych.

W momencie otwarcia w 2011 roku w parku znajdowało się 10 rzeźb stworzonych podczas I Międzynarodowego Pleneru Rzeźbiarskiego, na który przyjechali artyści m.in. z Mołdawii, Szwecji, Meksyku, Włoch i Polski. Z biegiem lat kolejne edycje plenerów stopniowo zagęszczały mapę dzieł, a park wyrósł na rozpoznawalne miejsce w pejzażu kulturalnym Pabianic, doceniane zarówno przez mieszkańców, jak i turystów szukających mniej oczywistych atrakcji.

Plenery i rozwój kolekcji

Najważniejszy rytm rozwoju parku wyznaczają cykliczne plenery rzeźbiarskie, podczas których artyści przez kilka dni lub tygodni pracują na miejscu, w bezpośrednim kontakcie z przestrzenią, w której ich dzieła pozostaną na stałe. Wrażenie robi świadomość, że oglądając gotowe rzeźby, staje się w tych samych punktach, w których jeszcze niedawno leżały blok marmuru, betonowy odlew czy stalowe elementy, z których dopiero rodziła się ostateczna forma.

Każda kolejna odsłona pleneru wnosi do parku nowy język artystyczny – od minimalistycznych, niemal ascetycznych brył, po pełne ekspresji, silnie zarysowane postaci czy grupy figur. Z czasem kolekcja rozrosła się do około 20 rzeźb, co sprawia, że współczesny spacer po parku jest już pełnoprawną, kilkudziesięciominutową wędrówką przez różne style i wrażliwości, a nie tylko krótkim epizodem przy okazji wizyty na polu golfowym.

Położenie i charakter przestrzeni

Park znajduje się przy ulicy Grota-Roweckiego, w ścisłym centrum Pabianic, na terenie kompleksu A&A, w bezpośrednim sąsiedztwie m.in. centrum handlowo-rozrywkowego Tkalnia oraz innych obiektów miejskiej infrastruktury. Taka lokalizacja sprawia, że wizyta w parku często łączy się z codziennymi sprawami – zakupami, wizytą na basenie czy zwykłym spacerem po mieście – ale jednocześnie pozwala na chwilę wyraźnego oddechu od ruchu ulicznego.

Przez teren parku przepływa rzeka Dobrzynka, której obecność delikatnie zmienia atmosferę – w tle słychać szum wody, w niektórych miejscach brzegi tworzą naturalną scenografię dla ustawionych nieopodal rzeźb. Trawiaste przestrzenie pola golfowego, łagodne wzniesienia i ścieżki spacerowe sprawiają, że między poszczególnymi dziełami idzie się jak po naturalnej, miękko ukształtowanej ekspozycji, a nie wytyczonej od linijki alei muzealnej.

Sztuka wśród codzienności

Jedną z najbardziej charakterystycznych cech tego miejsca jest przenikanie się sztuki i codziennego funkcjonowania miasta – w tle rzeźb widać graczy na polu golfowym, spacerujące rodziny, osoby jadące biegnącą nieopodal trasą rowerową. Wrażenie robi też kontrast między surowością niektórych materiałów a miękką linią otaczającej zieleni: betonowe, metalowe czy kamienne formy zyskują dodatkowy wymiar, kiedy oświetla je popołudniowe słońce albo otula jesienna mgła.

To miejsce, w którym obcowanie ze sztuką nie wymaga ceremoniału – biletów z godziną wstępu, szatni czy muzealnej ciszy, bo rzeźby są dostępne niejako „przy okazji”, a jednocześnie są na tyle wyraziste, że trudno przejść obok nich obojętnie. Z czasem rodzi się pewien rodzaj mapy w pamięci – konkretna rzeźba kojarzy się z fragmentem dnia, porą roku, a nawet nastrojem, z jakim przychodzi się w to miejsce.

Rzeźby i artyści

W kolekcji Europejskiego Parku Rzeźby znajdują się prace artystów z wielu krajów, co dobrze oddaje jego „europejski” charakter – od twórców z Polski, przez Włochy, Szwecję i Ukrainę, po artystów z dalszych zakątków świata, którzy pojawiali się tu w ramach plenerów. Ten międzynarodowy skład przekłada się na dużą różnorodność stylistyczną – obok monumentalnych figur pojawiają się bardziej kameralne, niemal intymne w formie realizacje.

Na szczególną uwagę zwracają prace uznanych twórców współczesnej rzeźby, w tym artystów, których dzieła można spotkać także w innych prestiżowych kolekcjach plenerowych. Wśród prezentowanych rzeźb pojawia się m.in. „Wtulony” Tomasza Koclęgi – organiczna, emocjonalna forma, która w otwartej przestrzeni parku brzmi jeszcze bardziej przejmująco – oraz „Victoria” Zdzisława Lisewskiego, wnosząca do krajobrazu parkowego mocny, afirmatywny akcent.

Formy, materiały i tematy

Dominują różnorodne materiały – beton, metal, kamień, czasem tworzywa komponowane – co sprawia, że park wciąga nie tylko kształtem, ale też fakturą i sposobem, w jaki poszczególne powierzchnie reagują na światło i pogodę. W słoneczny dzień widać ostre cienie i wyraźne kontrasty, natomiast pochmurna aura wydobywa z rzeźb miękkość linii czy szorstkość chropowatych fragmentów.

Tematy podejmowane przez artystów są równie zróżnicowane – od abstrakcyjnych kompozycji, które można odczytywać na wiele sposobów, przez formy odwołujące się do ludzkiego ciała, po prace inspirowane naturą lub emocjami. W plenerze te wszystkie motywy nabierają nowego kontekstu, bo sąsiadują z drzewami, wodą i miejską panoramą, tworząc wielowarstwowy dialog między rzeźbą a otoczeniem.

Doświadczenie zwiedzania

Zwiedzanie parku przypomina raczej niespieszny spacer niż klasyczne „zaliczanie” ekspozycji – kolejne rzeźby wyłaniają się stopniowo, raz wyrastając tuż przy alejce, innym razem ustawione nieco dalej, tak że najpierw widoczny jest ich zarys, dopiero potem detal. Tempo narzuca samo miejsce: otwarta przestrzeń, szerokie trawniki i łagodna linia krajobrazu zachęcają, by zrobić kilka kroków więcej, obejść rzeźbę dookoła, przyjrzeć się jej z innej perspektywy.

Przy wielu pracach niemal odruchowo szuka się miejsca, z którego ich kompozycja „składa się” najpełniej, ale z czasem okazuje się, że nie ma jednego idealnego punktu – każda zmiana kąta spojrzenia przynosi inny układ brył. Wrażenie robią także zestawienia rzeźb ze sobą: czasem dwie zupełnie różne formy stoją na tyle blisko, że zaczynają tworzyć rodzaj nieformalnego duetu, choć powstały w innych latach i w odmiennych stylistykach.

Park o różnych porach roku

Park zmienia się wyraźnie w zależności od pory roku – wiosną i latem zieleń tworzy miękkie, intensywne tło, jesienią kolory liści i niższe słońce dodają rzeźbom dramatyzmu, zimą natomiast śnieg podkreśla linię i kontur poszczególnych form. Nawet przy wielokrotnych wizytach trudno odnieść wrażenie powtarzalności, bo raz uwagę przyciąga konkretna rzeźba, innym razem cała perspektywa z kilkoma dziełami ustawionymi jedno za drugim.

Interesujące jest również to, jak zmienia się natężenie ruchu – w weekendy częściej pojawiają się rodziny z dziećmi i osoby traktujące park jako przystanek na dłuższym spacerze po Pabianicach, w dni powszednie łatwiej o bardziej kameralną atmosferę. Dzięki temu miejsce to może pełnić różne role: od spokojnej, niemal kontemplacyjnej przestrzeni, po tło do bardziej towarzyskiego spotkania wśród sztuki.

Informacje praktyczne

Godziny i dostęp: park funkcjonuje jako ogólnodostępna, plenerowa przestrzeń przy kompleksie A&A, a rzeźby można oglądać na zewnątrz przez cały rok, w praktyce od wczesnego rana do zmierzchu, zależnie od pory roku. To miejsce otwarte, bez bramek i muzealnego rygoru godzinowego, dlatego najlepiej planować wizytę w czasie, kiedy światło dzienne pozwala swobodnie spacerować po terenie pola golfowego.

Bilety: ekspozycja rzeźb w Europejskim Parku Rzeźby w Pabianicach jest udostępniana nieodpłatnie – wstęp na teren plenerowej galerii jest bezpłatny, co sprzyja spontanicznym i częstym wizytom zarówno mieszkańców, jak i gości miasta. Ewentualne dodatkowe wydarzenia, warsztaty czy imprezy towarzyszące mogą być organizowane na osobnych zasadach, warto więc śledzić aktualne komunikaty organizatora.

Dojazd: park położony jest przy ulicy Grota-Roweckiego w centrum Pabianic, na trasie pomiędzy centrum handlowo-rozrywkowym Tkalnia a dużym marketem budowlanym, co ułatwia orientację w terenie. Dojazd możliwy jest zarówno samochodem (z możliwością skorzystania z okolicznych parkingów przy kompleksie handlowym i usługowym), jak i komunikacją miejską – w pobliżu przebiegają główne linie autobusowe i tramwajowe obsługujące tę część miasta.

Na miejscu: w bezpośrednim sąsiedztwie rzeźb znajduje się infrastruktura kompleksu A&A i pola golfowego, co oznacza dostęp do podstawowych udogodnień, takich jak zaplecze sanitarne czy miejsca, w których można zatrzymać się na chwilę odpoczynku. Otwarte, trawiaste przestrzenie sprzyjają spacerom z aparatem, krótkim przerwom w czasie zwiedzania Pabianic oraz łączeniu wizyty w parku z innymi atrakcjami w najbliższej okolicy.

Znaczenie dla Pabianic

Europejski Park Rzeźby stał się jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli współczesnej, kreatywnej strony Pabianic, wyraźnie wyróżniając miasto na tle innych ośrodków regionu. To przykład, jak prywatna inicjatywa połączona z wizją artystyczną może realnie wpłynąć na wizerunek miejsca, wprowadzając do niego nową, atrakcyjną przestrzeń spędzania czasu.

Dla lokalnej społeczności park pełni funkcję nie tylko galerii, ale też miejsca spotkań, wydarzeń i warsztatów – już w pierwszych latach działalności zorganizowano m.in. plener rzeźbiarski dla dzieci z pabianickich szkół podstawowych. Dzięki temu sztuka nie jest tu traktowana jako coś odległego, ale jako element codzienności, z którym kontakt mają mieszkańcy w różnym wieku.

Europejski kontekst projektu

Idea Europejskiego Parku Rzeźby nie zatrzymała się na Pabianicach – koncepcja została rozwinięta m.in. w Niemodlinie, gdzie w przestrzeniach zamku księżęcego i ogrodów powstaje kolejna odsłona projektu. Wspólna nazwa i kuratorskie założenia budują rodzaj sieci miejsc, w których współczesna rzeźba funkcjonuje w otwartym, dostępnym dla wszystkich krajobrazie.

Z perspektywy odwiedzającego pabianicki park ciekawa jest świadomość, że oglądane tu prace są częścią szerszej idei – dialogu sztuki, natury i lokalnej historii, realizowanego w różnych częściach kraju. Czyni to z Pabianic ważny punkt na mapie miłośników plenerowych rzeźb, obok innych, bardziej znanych dotąd lokalizacji.

Podsumowanie

Europejski Park Rzeźby w Pabianicach jest miejscem, które w przekonujący sposób pokazuje, że sztuka współczesna najlepiej wybrzmiewa wtedy, gdy wychodzi z zamkniętych sal i wchodzi w dialog z codzienną przestrzenią miasta. Połączenie pola golfowego, rzeki, miejskiego pejzażu i międzynarodowej kolekcji rzeźb tworzy pejzaż, do którego chce się wracać o różnych porach roku i dnia.

To miejsce, które potrafi zaskoczyć zarówno osób na co dzień niezajmujących się sztuką, jak i bardziej wymagających odbiorców – jednych otwartością i swobodą, innych różnorodnością form, materiałów i artystycznych wrażliwości. W pejzażu atrakcji Pabianic park wyrasta na wyjątkową wizytówkę miasta, a jednocześnie pozostaje przyjazną, naturalną przestrzenią do zwykłego spaceru, chwili wyciszenia i nieśpiesznego obcowania ze sztuką.