Mauzoleum Kindlerów

W Pabianicach, przy ulicy Ewangelickiej, stoi secesyjna kaplica, która pierwotnie miała być grobowcem jednej z najbogatszych rodzin fabrykanckich miasta. Mauzoleum Kindlerów to budowla z początku XX wieku, która dziś pełni funkcję kaplicy cmentarnej i miejsca wydarzeń kulturalnych. Po zakończonej niedawno renowacji za ponad 3 miliony złotych obiekt odzyskał dawny blask i jest jednym z najciekawszych przykładów architektury secesyjnej w regionie łódzkim.

Historia rodziny Kindlerów i powstanie mauzoleum

Kindlerowie należeli przed I wojną światową do najbardziej wpływowych rodzin przemysłowych Pabianic. Rudolf Kindler założył największą fabrykę w mieście, a jego syn Ludwik Wilhelm kontynuował rodzinny biznes. Gdy Ludwik zmarł w 1897 roku, jego żona Zofia postanowiła uczcić pamięć męża w wyjątkowy sposób – wznosząc monumentalną kaplicę, która miała być rodzinnym mauzoleum.

Projekt powierzono łódzkiej firmie Wende&Klause, znanej z realizacji prestiżowych budowli. Budowa trwała od 1907 do 1909 roku, choć oficjalne otwarcie nastąpiło dopiero w 1911 roku. Zofia Kindler początkowo planowała pochówki członków rodziny w podziemiach budynku, ale zmiany w przepisach dotyczących grzebania zmarłych pokrzyżowały te plany.

Zamiast rezygnować z inwestycji, fundatorka przekazała obiekt parafii ewangelicko-augsburskiej w Pabianicach, przeznaczając go na kaplicę przedpogrzebową. Stworzyła też specjalny fundusz w wysokości 5 tysięcy rubli na utrzymanie budynku. Od tamtej pory mauzoleum służy społeczności lokalnej jako kaplica cmentarna.

Rodzina Kindlerów zasłynęła nie tylko z działalności przemysłowej, ale też z hojności wobec miasta. To oni finansowo wsparli budowę kościoła rzymskokatolickiego Najświętszej Marii Panny i założyli pierwszą w Pabianicach jednostkę straży pożarnej.

Architektura w stylu secesji wiedeńskiej

Budowla nawiązuje do secesji wiedeńskiej i wyróżnia się na tle innych obiektów sakralnych w regionie. Mauzoleum wzniesiono na planie kwadratu z półkolistą absydą od strony południowej. Charakterystyczne są cztery kwadratowe wieże-pylony w narożnikach, nakryte czteropołaciowymi kopułowymi daszkami.

Całość nakrywa czteropołaciowy kopułowy dach. Pod budynkiem znajduje się krypta grobowa. Obiekt jest murowany i zachwyca proporcjami oraz detalami architektonicznymi typowymi dla secesji. Po renowacji elewacja prezentuje się znakomicie – tak pięknie nie wyglądała od dziesięcioleci.

Renowacja za 3 miliony złotych

Przez lata mauzoleum popadało w ruinę. Sytuacja była na tyle poważna, że organizacja World Monuments Fund umieściła kaplicę na międzynarodowej liście 25 najbardziej zagrożonych zabytków świata. To uruchomiło działania zmierzające do ratowania obiektu.

Renowacja trwała od 2019 do października 2021 roku. Wartość inwestycji wyniosła ponad 3 miliony złotych, z czego 2,2 miliona złotych pochodziło z dotacji Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Łódzkiego. Fundacja „My Kochamy Pabianice” wsparła projekt kwotą około 800 tysięcy złotych jako wkład własny parafii.

Zakres prac był imponujący. Obejmował między innymi:

• Przebudowę podziemi z salą spotkań, toaletą, pomieszczeniem socjalnym i magazynkiem
• Budowę niezbędnych instalacji
• Osuszenie fundamentów i ścian piwnicy
• Nową elewację
• Remont schodów i dachu
• Wymianę okien

Oficjalne uroczystości zakończenia renowacji odbyły się 8-10 października 2021 roku. Uczestniczył w nich między innymi biskup Jerzy Samiec, zwierzchnik Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w Polsce, oraz przedstawiciele władz lokalnych i kościoła katolickiego.

Mauzoleum Kindlerów posłużyło jako plan filmowy do jednej ze scen w filmie „Kariera Nikodema Dyzmy”. To tu główny bohater przyjeżdża furgonetką pełną wódki, by obdarować dawnych kolegów grabarzy tysiącem półlitrówek.

Co można zobaczyć i czego się spodziewać

Mauzoleum znajduje się na terenie cmentarza ewangelicko-augsburskiego przy ulicy Ewangelickiej, u zbiegu z ulicami Kilińskiego i Orlej. Obiekt jest wpisany do Rejestru Zabytków Nieruchomych Województwa Łódzkiego.

Sam cmentarz to miejsce warte uwagi dla osób interesujących się historią przemysłowych Pabianic. Spoczywają tu przedstawiciele rodzin fabrykanckich, które budowały potęgę miasta w XIX i na początku XX wieku. Zachowały się ciekawe nagrobki i pomniki, w tym odnowiony pomnik rodziny Enderów.

Po renowacji kaplica służy nie tylko jako miejsce ceremonii pogrzebowych. W odnowionym wnętrzu odbywają się koncerty, wystawy i spotkania historyczne. Przestrzeń została tak zaprojektowana, by służyć społeczności lokalnej wszystkich wyznań jako miejsce przeżyć duchowych i artystycznych.

Dla kogo to miejsce

Mauzoleum Kindlerów zainteresuje przede wszystkim miłośników architektury secesyjnej i historii przemysłowej regionu łódzkiego. To doskonały punkt na trasie zwiedzania Pabianic dla osób, które chcą poznać dziedzictwo fabrykanckie miasta.

Warto połączyć wizytę z przestacerem po cmentarzu ewangelickim – to spokojne, zadbane miejsce z aleją prowadzącą przez teren nekropolii. Fundacja „My Kochamy Pabianice” przeprowadziła tu prace porządkowe i konserwację drzewostanu.

Jeśli ktoś planuje przyjazd na koncert lub inne wydarzenie kulturalne w kaplicy, warto śledzić informacje parafii ewangelicko-augsburskiej w Pabianicach. Od lat organizowane są tu koncerty w ramach Międzynarodowego Festiwalu Muzyka Świata, z udziałem polskiej śpiewaczki sopranowej Magdaleny Hudzieczek-Cieślar.

Informacje praktyczne – dojazd, zwiedzanie, godziny otwarcia

Mauzoleum Kindlerów znajduje się przy ulicy Ewangelickiej 2 w Pabianicach. Do miejsca można dojechać samochodem – w okolicy jest możliwość zaparkowania. Z centrum Pabianic to kilka minut jazdy.

Obiekt jest dostępny podczas organizowanych wydarzeń oraz w ramach specjalnych zwiedzań. Parafia ewangelicko-augsburska organizuje okresowo dni otwarte, podczas których można zwiedzić wnętrze kaplicy i poznać jej historię. Warto wcześniej skontaktować się z parafią, by upewnić się, kiedy obiekt będzie otwarty dla zwiedzających.

Na wizytę wystarczy zarezerwować około 30-45 minut, jeśli planuje się tylko obejrzenie mauzoleum. Jeśli ktoś chce również przestacerować się po cmentarzu ewangelickim i obejrzeć zachowane nagrobki fabrykanckie, warto przeznaczyć godzinę lub więcej.

Wstęp: Informacje o cenach biletów najlepiej uzyskać bezpośrednio w parafii, ponieważ dostępność zwiedzania zależy od organizowanych wydarzeń. Podczas dni otwartych wstęp może być bezpłatny lub za symboliczną opłatą.

Kontakt: Parafia Ewangelicko-Augsburska Św. Piotra i Św. Pawła w Pabianicach, ul. Ewangelicka 2, 95-200 Pabianice.

Warto pamiętać, że to miejsce kultu religijnego, więc podczas zwiedzania należy zachować odpowiedni szacunek i ciszę. Po zakończeniu zwiedzania mauzoleum można jeszcze zajrzeć do centrum Pabianic, gdzie zachowało się wiele innych śladów przemysłowej przeszłości miasta.